Αυτό που σίγουρα θα καταστρέψει η επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι η ψευδαίσθηση μιας εργασιακής κοινωνίας που έχει διατηρηθεί με κόπο μόνο από την επανάσταση της πληροφορικής της δεκαετίας του 1980.
18.04.2026 (Εμφανίστηκε ελαφρώς συντμημένο στο Jungle World 2026/15 με τον τίτλο “Η εργασιακή κοινωνία σε αδιέξοδο”)
Η διευρυμένη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στην υστεροκαπιταλιστική εργασιακή κοινωνία -εκτός από μερικές αιχμηρές εφαρμογές στον κλάδο της πληροφορικής -βρίσκεται ακόμη σε παιδικό στάδιο και οι συνέπειες αυτού του μετασχηματισμού μόλις τώρα αρχίζουν να διαφαίνονται. Κατά συνέπεια, αυτή είναι μια εποχή μεγάλων, συχνά αντιφατικών μελετών, τις οποίες ο ακαδημαϊκός κόσμος δημοσιεύει πλέον σε εβδομαδιαία βάση. Είτε η αγορά εργασίας αντιμετωπίζει μια αποκάλυψη είτε μια άνθηση -σχεδόν κάθε άποψη φαίνεται να υποστηρίζεται από έρευνα ή γνώμες ειδικών.
Σύνδεσμος: https://jungle.world/artikel/2026/15/arbeitsgesellschaft-der-sackgasse
Στα τέλη του 2025, το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT) δημοσίευσε μια μελέτη που υποδηλώνει ότι περίπου το 11,7% των μισθωτών εργατών στις ΗΠΑ θα μπορούσαν ήδη να αντικατασταθούν από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, αντιπροσωπεύοντας ένα συνολικό μισθολογικό κόστος περίπου 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως. Στις αρχές του 2024, το περιοδικό του ινστιτούτου, το MIT Technology Review, είχε καταλήξει αισιόδοξα στο συμπέρασμα ότι οι απώλειες θέσεων εργασίας που προκαλούνται από συστήματα πρακτόρων και Μοντέλα Μεγάλης Γλώσσας θα μπορούσαν να αντισταθμιστούν από νέες θέσεις εργασίας που αναμένεται να δημιουργηθούν στο πλαίσιο της επανάστασης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η νεοσύστατη εταιρεία Anthropic προσφέρει επίσης μια ανάμεικτη εικόνα: στις αρχές Μαρτίου, η εταιρεία δημοσίευσε μια έκθεση που δεν βρήκε στοιχεία ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη αύξανε την ανεργία, ενώ ταυτόχρονα, το επιχειρηματικό περιοδικό Fortune, επικαλούμενο έρευνα από την ίδια εταιρεία Τεχνητής Νοημοσύνης, προειδοποίησε για μια επικείμενη “ύφεση για τους εργαζόμενους γραφείου”.
Μια έκθεση του Πανεπιστημίου Στάνφορντ ταυτοποιεί τους νέους στις ΗΠΑ ως ιδιαίτερα εκτεθειμένους σε κίνδυνο λόγω των αναταραχών, σημειώνοντας ότι υπάρχουν ήδη 13% λιγότερες θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου σε βιομηχανίες φιλικές προς την τεχνητή νοημοσύνη. Το Anthropic, από την άλλη πλευρά, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε κυρίως να αντικαταστήσει τους μεγαλύτερους σε ηλικία, γυναίκες, με μορφωτικό επίπεδο και υψηλόμισθους. Άλλες συνεισφορές στη συζήτηση έχουν επισημάνει τις δυνατότητες αυτοματοποίησης για τους ελεύθερους επαγγελματίες που προσφέρουν διαδικτυακό περιεχόμενο, από φανταχτερούς influencers μέχρι πορνοστάρ του OnlyFans. Υπάρχουν επίσης εμπειρικές μελέτες, για παράδειγμα, από το Brookings Institution, που απλώς αναφέρουν ότι δεν είναι ακόμη δυνατά οριστικά συμπεράσματα σχετικά με τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης.
Τίποτα δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα. Παρ’ όλ’ αυτά, μπορούν να εντοπιστούν ορισμένα περιγράμματα των επερχόμενων αναταραχών στην υστεροκαπιταλιστική εργασιακή κοινωνία, περιγράμματα που βρίσκονται σε όλες σχεδόν τις μελέτες. Η επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσε επομένως να εξαπολύσει μια παρόμοια έξαρση αυτοματισμού στον τομέα των υπηρεσιών, όπως η επανάσταση της πληροφορικής των δεκαετιών του 1980 και του 1990 στη βιομηχανική παραγωγή. Οι προηγμένες οικονομίες των κέντρων του παγκόσμιου συστήματος θεωρούνται κοινωνίες υπηρεσιών ακριβώς επειδή το ποσοστό των βιομηχανικών εργατών έχει μειωθεί απότομα κατά τη διάρκεια της ψηφιοποίησης. Ωστόσο, η έκταση των πλέον διαφαινόμενων απωλειών θέσεων εργασίας αμφισβητείται, όπως και το ερώτημα εάν οι νεοδημιουργημένες θέσεις εργασίας στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να τις μετριάσουν. Στον τομέα των υπηρεσιών, η εργασία γραφείου, η εξυπηρέτηση πελατών, η δημιουργική εργασία στον κλάδο των μέσων ενημέρωσης, οι νομικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, και ιδιαίτερα ο τομέας της πληροφορικής, θεωρούνται ιδιαίτερα διατρέχοντες κίνδυνο. Η Βρετανία ήδη υπέφερε από απώλειες θέσεων εργασίας λόγω της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κλάδου, όπως κατέληξε μια έκθεση της Morgan Stanley στις αρχές του 2026, καθώς τα κέρδη παραγωγικότητας κατά 11,5% που υποστηρίχθηκαν από την Τεχνητή Νοημοσύνη είχαν τελικά οδηγήσει σε απώλειες θέσεων εργασίας κατά 8%.
Το επάγγελμα του προγραμματιστή, ιδιαίτερα, φαίνεται να απειλείται από απώλειες θέσεων εργασίας, καθώς τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) ήδη δημιουργούν τεράστια βραχυπρόθεσμα κέρδη παραγωγικότητας (ακόμα κι αν αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αστάθεια κώδικα μακροπρόθεσμα). Οι ώρες εργασίας που σχετίζονται με έργα στον κλάδο ήδη μειώνονται από μέρες σε ώρες. Επικριτές του κλάδου, όπως ο Ed Zitron, συχνά και με ακρίβεια επισημαίνουν ότι οι βασικές υπηρεσίες για τους επιχειρηματικούς πελάτες δεν μπορούν να αυτοματοποιηθούν πλήρως, αλλά δεν χρειάζεται να είναι. Η αγορά εργασίας, ως μηχανισμός γενικού ανταγωνισμού, πιθανότατα θα διασφαλίσει ότι η αυξανόμενη παραγωγικότητα θα εκδηλωθεί με μείωση της απασχόλησης και χαμηλότερους μισθούς για τους εργαζόμενους στην πληροφορική, καθώς τα εργαλεία ΤΝ μειώνουν ταυτόχρονα τις απαιτήσεις που τίθενται στο εργατικό δυναμικό.
Πράγματι, ο τομέας της πληροφορικής, συνηθισμένος σε δεκαετίες επιτυχίας και ένα από τα λίγα εναπομείναντα προπύργια απασχόλησης της μεσαίας τάξης, πλήττεται από τεράστια κύματα απολύσεων: Oracle, Amazon, Meta, Epic -αυτές οι μαζικές απολύσεις, που συχνά αριθμούν δεκάδες χιλιάδες, δικαιολογούνται συχνά φέτος από τις επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Σύμφωνα με τη σουηδική έκδοση του κλάδου Tech Insider, ο αριθμός των απολύσεων στον τομέα της πληροφορικής παγκοσμίως έχει εκτοξευθεί από περίπου 150.000 το 2024 σε περίπου 245.000 πέρυσι, με προβλεπόμενες 264.000 για το 2026. Η δικαιολόγηση που δίνεται για τις απολύσεις ως οφειλόμενες σε επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη έχει αυξηθεί δραματικά: από πέντε τοις εκατό το 2024 σε οκτώ τοις εκατό το 2025, φτάνοντας περίπου το 20 τοις εκατό το πρώτο τρίμηνο του 2026. Το Tech Insider εκτιμά ότι αυτό το μερίδιο θα μπορούσε να αυξηθεί έως και 30 τοις εκατό το 2026.
Ωστόσο, συνιστάται προσοχή κατά την ερμηνεία τέτοιων αριθμών. Η Oracle, για παράδειγμα, σχεδιάζει να περικόψει 30.000 θέσεις εργασίας, αλλά αυτό δεν δικαιολογείται από τα κέρδη παραγωγικότητας που οφείλονται στην τεχνητή νοημοσύνη, αλλά μάλλον από μέτρα μείωσης του κόστους για την άντληση επαρκών κεφαλαίων για την ακριβή κατασκευή κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης. Το Harvard Business Review, επικαλούμενο μια ευρεία έρευνα διευθυντών από τον Δεκέμβριο του 2025, ανέφερε ότι οι περισσότερες απολύσεις που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη δεν υποκινήθηκαν από τα πραγματικά κέρδη παραγωγικότητας, αλλά από την «προσδοκία του αντίκτυπου της τεχνητής νοημοσύνης».
Με άλλα λόγια, οι εταιρικοί ηγέτες κάνουν εικασίες για τα κέρδη παραγωγικότητας πριν αυτά υλοποιηθούν. Αυτό δεν λειτουργεί πάντα: Μια εταιρική έρευνα που διεξήχθη από την Forrester Research στα τέλη του 2025 κατέληξε στο σοβαρό συμπέρασμα ότι το 55% των υπευθύνων λήψης αποφάσεων μετάνιωσαν για τις απολύσεις που σχετίζονταν με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι ερωτηθέντες υποθέτουν ότι είτε η υποσχεθείσα αύξηση παραγωγικότητας δεν υλοποιήθηκε είτε ότι οι καλά αμειβόμενοι εργαζόμενοι αντικαταστάθηκαν από χαμηλόμισθους. Μια άλλη μελέτη του MIT διαπίστωσε ότι η χρήση της γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης σε επιχειρηματικές εφαρμογές αποδείχθηκε ασύμφορη στο 95% όλων των περιπτώσεων.
Σε περίπτωση κατά την οποία η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτύχει ποτέ μια ευρεία ανακάλυψη στην οικονομία, αυτό πιθανότατα θα συμβεί μόνο κατά τη διάρκεια των κοινωνικοοικονομικών αναταραχών που προκύπτουν από την αναμενόμενη έκρηξη της φούσκας της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μόνο οι συμμετέχοντες στην αγορά που χρησιμοποιούν αυτήν την τεχνολογία με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο, είναι πιθανό να επιβιώσουν από τον αδίστακτο ανταγωνισμό της κρίσης. Ωστόσο, τίθεται το ερώτημα κατά πόσον μπορεί καν να δημιουργηθεί ένα νέο, σταθερό καθεστώς συσσώρευσης, δεδομένου ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη απλώς επιδεινώνει την ήδη αναπτυσσόμενη κρισιακή διαδικασία, μια διαδικασία που τροφοδοτείται από τις εγγενείς αντιφάσεις του κεφαλαίου. Κατά μία έννοια, η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί επί του παρόντος να εξαλείψει τις τεχνητές θέσεις εργασίας.
Η εργασία είναι η ουσία/υπόσταση του κεφαλαίου. Ο καπιταλισμός είναι, από αυτή την άποψη, επί του πρακτέου μια “εργασιακή κοινωνία” και η εγγενής αντίφαση του κεφαλαίου έγκειται στην προσπάθειά του να απαλλαγεί από αυτήν την ουσία μέσω της ορθολογικοποίησης που προκαλείται από τον ανταγωνισμό. Η πρώτη μεγάλη επανάσταση της πληροφορικής έφερε ήδη στο προσκήνιο αυτή την εγγενή αντίφαση μέσω της διάβρωσης της βιομηχανικής εργατικής τάξης. Ωστόσο, η πλήρης κοινωνική ανάπτυξή του καθυστέρησε από την χρηματιστικοποίηση του καπιταλισμού στη νεοφιλελεύθερη εποχή της παγκοσμιοποίησης, όπου το χρέος, που αυξανόταν ταχύτερα από την οικονομική παραγωγή σε παγκόσμια κλίμακα, μετατράπηκε σε ανάπτυξη χρηματοδοτούμενη από πιστώσεις μέσα από κερδοσκοπικές φούσκες. Ο τομέας των υπηρεσιών, που αντιμετωπίζει τώρα αναταραχές, που προκαλούνται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, είναι επομένως τεχνητός στο βαθμό που θα μπορούσε να αναπτυχθεί μόνο στο πλαίσιο της νεοφιλελεύθερης ελλειμματικής συγκυρίας. Η τεχνολογία της Τεχνητής Νοημοσύνης απλά καταρρίπτει την ψευδαίσθηση μιας εργασιακής κοινωνίας, την οποία η ελλειμματική νεοφιλελεύθερη οικονομία, υπό συνεχώς αυξανόμενες τριβές, προσπάθησε επώδυνα να διατηρήσει ως απάντηση στην επανάσταση της πληροφορικής.
Άνευ μιας διευρυμένης βάσης απασχόλησης στη βιομηχανική παραγωγή, δε μπορεί να υπάρξει σταθερή εργασιακή κοινωνία. Όμως, δεν υπάρχει επιστροφή σε μια βιομηχανική κοινωνία. Ο τροχός του χρόνου δε μπορεί να γυρίσει πίσω. Αντί να υποκύψουν στο γενικό φετίχ της εργασίας, το οποίο ήδη δείχνει φασιστικές τάσεις, ιδιαίτερα στη Γερμανία, οι εναπομείνασες χειραφετητικές δυνάμεις πρέπει να κινηθούν προς μια ριζοσπαστική κριτική της εργασίας που συνειδητά και ανοιχτά επιδιώκει να ξεπεράσει την καπιταλιστική κοινωνία που βρίσκεται σε ανοιχτή αποσύνθεση.