Το νέο κόμμα της Ζάχρα Βάγκενκνεχτ, BSW, δύσκολα θα βλάψει το AfD. Αντίθετα, θα μετατοπίσει την πολιτική ισορροπία περαιτέρω προς τα δεξιά.
Του Tomasz Konicz / 7 Φεβρουαρίου 2024
25 Ιανουαρίου 2024, jungle world. Ενημερωμένο και συμπληρωμένο κείμενο (6 Φεβρουαρίου 2024).
Ένας θρύλος συγκεκριμένα χρησιμοποιείται από πολλούς υποστηρικτές της Βάγκενκνεχτ, για να δικαιολογήσουν τη στροφή της προς την ακροδεξιά: Όλο αυτό υποτίθεται ότι στρέφεται εναντίον του AfD. Ο εθνικοσοσιαλιστικός σχηματισμός της Βάγκενκνεχτ – με χαρακτηριστική μετριόφρων ονομασία „Συμμαχία Ζάχρα Βάγκενκνεχτ“ (BSW) – υποτίθεται ότι θα κόψει τον άνεμο από τα πανιά του δεξιού εξτρεμισμού.
Το επιχείρημα έχει ως εξής: υπάρχει μια μεγάλη ομάδα ψηφοφόρων διαμαρτυρίας, που ελλείψει μιας λαϊκιστικής εναλλακτικής λύσης, ψηφίζουν το AfD, το οποίο κυριαρχείται από φασίστες. Η Βάγκενκνεχτ θα προσελκύσει τότε αυτήν την ομάδα ψηφοφόρων και έτσι θα βλάψει τον φασισμό – ακόμη και αν, για τον σκοπό αυτό, θα έπρεπε να ακούγεται σαν μια αποδυναμωμένη φασίστρια. 1 Η FAZ, για παράδειγμα, προειδοποίησε το αγαπημένο αριστερό κόμμα της γερμανικής δεξιάς ήδη από τα τέλη Οκτωβρίου ότι θα μπορούσε να γίνει “επικίνδυνο” για το AfD, μόνο εάν συνεχίσει να “ριζοσπαστικοποιείται”. 2
Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η αυτο-απεικόνιση του AfD ως κόμματος του “ανησυχούντος πολίτη” λαμβάνεται εδώ ως έχει – το πιο σοβαρό πρόβλημα είναι απλώς ότι αποτελεί έκφραση της πανταχού παρούσας τάσης να πραγμοποιείται η σκέψη. Φαντάζεται ένα κενό για μια Βάγκενκνεχτ “ελαφρύ AfD”, το οποίο απλώς πρέπει να γεμίσει με μια αντίστοιχη πολιτική προσφορά προκειμένου να αποδυναμωθεί το AfD. Πολύ πιο κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι το συνολικό κοινωνικό κλίμα μετατοπίζεται προς τα δεξιά εδώ και χρόνια.
Το πολιτικό σύστημα συντεταγμένων, στο οποίο φανταζόμαστε τώρα ένα κενό για το “ελαφρύ AfD” της Βάγκενκνεχτ, δεν είναι ξεκάθαρο. Αντίθετα, είναι ένα δυναμικό σύστημα σε συνεχή ροή, ένα σύστημα που κινείται προς τα δεξιά εδώ και χρόνια. Από τη συζήτηση για το Σαραζίν και από την άνοδο του AfD, τα όρια του τι μπορεί να ειπωθεί δημόσια, έχουν ωθηθεί όλο και περισσότερο προς τα δεξιά, ακόμη και σε σημείο απροκάλυπτης ρητορικής μίσους.
Η Νέα Δεξιά απλώς έχει επιτύχει ηγεμονία ρητορικής σε πολλά ζητήματα – όπως αποκάλυψε η περσινή συζήτηση για τη μετανάστευση – έτσι ώστε ακόμη και η ίδια η ιδέα του τι αποτελεί το πολιτικό “κέντρο”, έχει υποστεί αντιδραστικό μετασχηματισμό. Και το γεγονός, ότι η κα Βάγκενκνεχτ προσωπικά δεν έχει κανέναν ενδοιασμό να συνδεθεί με τους Ναζί, καθίσταται σαφές από την πολυετή αλληλογραφία της με το δεξιό εξτρεμιστή Γκέρνοτ Μέριγκ.
Πενήντα Αποχρώσεις του Φαιού
Έτσι, το BSW απλώς προωθεί περαιτέρω την προς τα δεξιά μετατόπιση του πολιτικού φάσματος στη Γερμανία, η οποία αγγίζει τα όρια του απροκάλυπτου φασισμού, δημιουργώντας ένα πολιτικό τοπίο με πολλές αποχρώσεις του φαιού, στο οποίο δεν έχουν απομείνει σχεδόν καθόλου μη δεξιές δυνάμεις (παρόμοια με την κατάσταση σε χώρες όπως η Ουγγαρία). Αυτό μπορεί να φανεί σήμερα στις κάλπες στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου, σε περίπτωση διεξαγωγής κρατικών εκλογών, μόνο διάφορα δεξιά κόμματα – το AfD, το CDU και το BSW – θα εκπροσωπούνταν στο κρατικό κοινοβούλιο. 5 Ακόμα κι αν η εθνικο-κοινωνική εκλογική ένωση της Βάγκενκνεχτ δεν συμμεριστεί, αντίθετα με τις προσδοκίες, την τύχη του καταστροφικά αποτυχημένου πολιτικού της σχεδίου Aufstehen (Ξεσηκωμός), αυτό δε θα οδηγήσει σε απώλεια ψήφων για το AfD, αλλά σίγουρα θα οδηγήσει σε μια περαιτέρω μετατόπιση προς τα δεξιά στην κοινωνία.
Η Βάγκενκνεχτ έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη αυτού του σχηματισμού. Σχεδόν κανένας άλλος πολιτικός δεν έχει συμβάλει περισσότερο στην ίδρυση και στην άνοδο του AfD από την Βάγκενκνεχτ, 6 στον επικερδή ρόλο της ως δεξιάς “σπάστριας των ταμπού” εντός του Αριστερού Κόμματος. 7 Από τη λεγόμενη προσφυγική κρίση, το αργότερο, ήταν ακριβώς αυτή η πολιτικός, συνεχώς στο προσκήνιο των μέσων ενημέρωσης, που σύντομα άρχισε να επικρίνει την πολιτική της Άνγκελα Μέρκελ για τους πρόσφυγες από τα δεξιά, υποστηρίζοντας έτσι το AfD στην αντιμεταναστευτική ρητορική του. Αυτό της χάρισε επαίνους από πολλές και πολυάριθμες μεταγραφικές προτάσεις ώστε να ενταχθεί στο AfD. 8
Για ένα διάστημα, οι δεξιοί νομιμοποιούσαν τις δημόσιες επιθέσεις τους στους πρόσφυγες ισχυριζόμενοι ότι και η “αριστερή Βάγκενκνεχτ” συμμεριζόταν τις απόψεις τους. Η “φιλόξενη δεξιά” (Spiegel) του Αριστερού Κόμματος, η οποία συχνά μπερδεύει το δικαίωμα ασύλου με το δικαίωμα φιλοξενίας, άνοιξε ουσιαστικά το δρόμο για να γίνουν ηγεμονικές οι δεξιές απόψεις.
Επιπλέον, υπάρχει η εντυπωσιακή στοίβα συνοπτικών, δεξιόστροφων επικρίσεων κατά του καπιταλισμού που η “κριτικός της χρηματοπιστωτικής αγοράς” έχει παράξει στην πολυετή εμμονή της με το κακό, άπληστο χρηματιστικό κεφάλαιο – και η οποία μας επιτρέπει να εντοπίσουμε, σχεδόν με διδακτικό τρόπο, τη γένεση της φασιστικής ιδεολογίας της κρίσης, η οποία διαχωρίζει την κεφαλαιακή σχέση σε μια καλή, εθνικά παραγωγική και σε μια κακή, διεθνώς άπληστη.
Το επιχειρηματικό μοντέλο της Wagenknecht
Το επιχειρηματικό μοντέλο της Βάγκενκνεχτ, τουλάχιστον από την εποχή της προσφυγικής κρίσης, συνίστατο στη συγκάλυψη δυσαρέσκειας με ψευδοαριστερή ρητορική. Η εφευρέτρια του οξύμωρου “αριστερού συντηρητισμού” κάλυπτε έτσι το αντιδραστικό συναίσθημα εντός τμημάτων του Αριστερού Κόμματος. Η εκ μέρους της εθνικοσοσιαλιστική κατάρριψη ταμπού και όλες οι “ατυχείς” μορφοποιήσεις της αποσκοπούσαν σε εκείνα τα ρεύματα εντός του κόμματος, τα οποία ήταν ευάλωτα στη δεξιά ιδεολογία – ρεύματα τα οποία τώρα εγκαταλείπουν σε μεγάλο βαθμό το κόμμα μαζί της. Η Βάγκενκνεχτ λειτουργεί έτσι ως κεντρική φιγούρα στο γερμανικό διαμέτωπο, επί του πρακτέου, σαν ιμάντας μεταβίβασης, μεταφέροντας τη δεξιά ιδεολογία στη διαβρωμένη αριστερά.
Εξωτερικά, η αγαπημένη της γερμανικής δεξιάς, της οποίας το διαμετωπικό αμάλγαμα διαδόθηκε εύκολα στις FAZ, Welt, Focus, Cicero και Weltwoche, εμφανιζόταν κυρίως ως επικριτής της αριστεράς. Αυτό ήταν ο δεύτερος πυλώνας του επιχειρηματικού μοντέλου της Βάγκενκνεχτ, που την έκανε τόσο δημοφιλή στα δεξιά μέσα ενημέρωσης: απονομιμοποίησε την προοδευτική αριστερή πολιτική με τη δύναμη μιας μπάλας καταστροφής. Έχοντας χαρακτηριστεί “αριστερή” σε κάθε talk show, η πάντα παρούσα Βάγκενκνεχτ συχνά εξέφραζε αντιδραστικές απόψεις ασύμβατες με τις αριστερές αρχές. Η δημοφιλία της στα μέσα ενημέρωσης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πηγάζει ακριβώς από αυτή την τακτική: παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως μια ψευδοαριστερή επικρίτρια της αριστεράς και διακινώντας μπαμπούλες όπως η αριστερά του “λάιφ-στάιλ” που βασίζεται στην ταυτότητα και την πολιτική.
Η Ταυτοτική Λάιφ-Στάιλ Δεξιά
Αυτές ήταν προβολές κάποιου είδους που είναι ευρέως διαδεδομένο στην έκταση του διαμετώπου. Η πολυεκατομμυριούχος, κοινωνικά απομονωμένη λάιφ-στάιλ δεξιά, με την πολιτική της καριέρα που επικεντρώνεται στην αυτοπροβολή, ασχολείται η ίδια με την ταυτοτική πολιτική. Στο τελευταίο της βιβλίο, „Οι Αυτοδικαιούμενοι/Αυτεπάγγελτοι“, γιορτάζει τις εθνικές ταυτότητες ως „πολιτισμικό κέρδος“ και επαινεί τη „σοφία και τις παραδόσεις“ της μεταφασιστικής Δυτικής Γερμανίας κατά τη διάρκεια του οικονομικού της θαύματος, για την „ευπρέπεια, τη μετριοπάθεια, την αυτοσυγκράτηση, την αξιοπιστία ή την αφοσίωση (…) την προθυμία για απόδοση και την πειθαρχία, την επιμέλεια και την προσπάθεια, τον επαγγελματισμό και την ακρίβεια“.
Το διαμετωπικό ψηφοδέλτιο, που προσφέρει η Βάγκενκνεχτ, συνίσταται στην υιοθέτηση της δεξιάς απαίτησης για γενοκτονική απομόνωση του Φρουρίου Ευρώπη ενόψει της πλήρως εξελισσόμενης καπιταλιστικής κλιματικής κρίσης, ενώ παράλληλα ενδίδει σε πολιτιστικές ψευδαισθήσεις ενός κάποτε τέλειου οικονομικού θαύματος – πριν υποτίθεται καταστραφεί από τη γενιά του ’68.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι πρόσφατα αποκαλυφθείσες επαφές της Βάγκενκνεχτ με μεμονωμένους ακροδεξιούς εξτρεμιστές από την τροχιά του Ταυτοτικού Κινήματος φαίνονται εύλογες. Η συνεργασία μεταξύ του AfD και του BSW δεν είναι αδιανόητη – υπό την προϋπόθεση ότι η πολιτική σύνδεση της Βάγκενκνεχτ, χάρη στη συνεχή παρουσία της στα μέσα ενημέρωσης και στα εκατομμύρια σε δωρεές κομμάτων, θα καταφέρει όχι μόνο να επιτύχει την απαραίτητη οργάνωση στις φετινές εκλογές στην ανατολική Γερμανία, αλλά και να ξεπεράσει το όριο του πέντε τοις εκατό.
Διαμέτωπο και Τάξη
Το έργο ενός συμβατού με τον φασισμό, “ελαφρού AfD” με κοινωνικό προσωπείο προφανώς βρίσκει πλούσιους χορηγούς μεταξύ της μεσαίας τάξης και των οικογενειακών επιχειρήσεων – ακριβώς, από το ίδιο περιβάλλον από το οποίο στρατολογήθηκαν πολλοί υποστηρικτές του AfD. Ο επιχειρηματίας πληροφορικής Ralph Suikat θεωρείται ο σημαντικότερος υποστηρικτής του BSW. Η διαδικτυακή πύλη Telepolis, που ανήκει στον εκδότη πληροφορικής Heise – ο οποίος αποκτήθηκε από μια κλίκα του Wagenknecht εντός του Αριστερού Κόμματος με την υποστήριξη του εκδότη 9 – και ο ιστότοπος NachDenkSeiten του Albrecht Müller ευθυγραμμίζονται σε μεγάλο βαθμό με την πλατφόρμα της Wagenknecht. Το διαμετωπικό σχέδιο της Sahra Wagenknecht μπορεί επίσης να βασιστεί στην υποστήριξη μέσων ενημέρωσης, όπως η Berliner Zeitung και η Freitag, που ανήκουν στο σύμβουλο πληροφορικής Holger Friedrich και στον κληρονόμο του Spiegel, Jakob Augstein, αντίστοιχα. Ιδιοκτήτες επιχειρήσεων της μεσαίας τάξης, κληρονόμοι, πλούσιοι, ηλικιωμένοι, λευκοί άνδρες: είναι κυρίως η τάξη που διαβόητη για τις αντιδραστικές της τάσεις, που παλαιότερα συχνά αναφερόταν ως “μικροαστική τάξη”, που υποστηρίζει τόσο το BSW όσο και το AfD.
Η υποστήριξη των μέσων ενημέρωσης του BSW είναι πλέον καλύτερη από αυτή του Αριστερού Κόμματος. Και η Βάγκενκνεχτ θα συνεχίσει να ασκεί επιρροή στη διαβρωμένη αριστερά μέσω αυτών των δεξιόστροφων μέσων ενημέρωσης της μικροαστικής τάξης – εφόσον η αριστερά δεν αντιμετωπίσει την ιστορία των διαμετωπικών συμμαχιών της. Και αυτό δεν φαίνεται πιθανό προς το παρόν, ούτε καν εντός του Αριστερού Κόμματος, το οποίο ανέχτηκε τις δραστηριότητες της επικεφαλής των μέσων ενημέρωσης για χρόνια και τώρα παρουσιάζεται ως θύμα της Βάγκενκνεχτ και προπύργιο του αντιφασισμού. Και εντός του Αριστερού Κόμματος – θα μπορούσε κανείς να υποθέσει – πολλοί οπορτουνιστές περιμένουν τις επερχόμενες εκλογές πριν αποφασίσουν ποιο κόμμα προσφέρει τις καλύτερες ευκαιρίες καριέρας.
Η τελευταία μου δημοσίευση επί του θέματος: το ηλεκτρονικό βιβλίο „Φασισμός στον 21ο Αιώνα: Σκίτσα της Επικείμενης Βαρβαρότητας“.
1 https://www.derwesten.de/politik/afd-weidel-wagenknecht-bsw-wuest-a-id300793505.html
2 https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/was-sahra-wagenknecht-mit-der-partei-gruendung-riskiert-19257684.html
3 https://www.kontextwochenzeitung.de/debatte/667/die-extreme-mitte-9310.html
4 https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/sahra-wagenknecht-hatte-jahrelang-e-mail-kontakt-mit-rechtsextremist-moerig-19456749.html
5 https://dawum.de/Sachsen-Anhalt/
6 https://www.konicz.info/2016/12/24/nationalsozial-in-den-wahlkampf/
7 https://www.konicz.info/2016/08/11/die-sarrazin-der-linkspartei/
8 https://www.handelsblatt.com/politik/deutschland/sahra-wagenknecht-linken-abgeordneter-fordert-ruecktritt-der-fraktionschefin/13928486.html
9 https://www.konicz.info/2021/09/20/telepolis-eine-rotbraune-inside-story/