Πώς το δημοκρατικό κέντρο τηςκρισιακά οδηγούμενης Γερμανίας στρώνει το δρόμο για τον φασισμό.
(1.2. – μερικές διορθώσεις και προσθήκες)
Tomasz Konicz, 18 Ιανουαρίου 2025
Η ευκολία και η μαλθακότητα, με τις οποίες εκδιπλώνεται ο εκφασισμός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας στην προεκλογική εκστρατεία του 2025, είναι πραγματικά ιλιγγιώδης. Συμβαίνει το ένα πράγμα μετά το άλλο. Δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου χρόνος για να πάρεις ανάσα ή να σταματήσεις για περισυλλογή. Ο Erich Kästner συνέκρινε τη φασιστική δυναμική πριν από τη μεταβίβαση της εξουσίας κατά το 1933 με μια χιονόμπαλα, η οποία με την πάροδο του χρόνου παρακμάζει σε μια χιονοστιβάδα, η οποία είναι σχεδόν ασταμάτητη. Η Γερμανία έχει τώρα κατακλυστεί από μια τέτοια φαιή χιονοστιβάδα. Οι μεγάλης κλίμακας αντιφασιστικές διαδηλώσεις του περασμένου έτους, 1 που ξεκίνησαν ως απάντηση σε μη συνταγματικά σχέδια απελάσεων εντός της σφαίρας επιρροής του AfD, παρέμειναν αναποτελεσματικές. Η απαγόρευση του AfD δε διαφαίνεται πουθενά -ενώ το AfD μπόρεσε πλέον να συμπεριλάβει ανοιχτά τις μαζικές απελάσεις, που ονομάζονται “επαναπατρισμός”, στο προεκλογικό του πρόγραμμα. 2
Ένα αποφασιστικά φασιστικό καθεστώς φαίνεται αρκετά ρεαλιστικό από την επόμενη νομοθετική περίοδο και μετά, κατά το 2029, όπως οραματίζεται και το AfD στα στρατηγικά του έγγραφα. Στη χώρα των θυτών, οι πολιτικοί τους κληρονόμοι ετοιμάζονται να “καταλάβουν” ξανά την εξουσία. Αυτό, ωστόσο, δεν είναι στην πραγματικότητα το κρίσιμο σημείο. Διότι ακριβώς οι δυνάμεις του δημοκρατικού κέντρου επιτρέπουν μια αβίαστη, χωρίς τριβές, μετάβαση στη φασιστική διαχείριση κρίσεων. Η μήτρα, από την οποία προέκυψε αυτό, είναι ακόμα γόνιμη -αλλά αυτή τη φορά δεν φαίνεται να υπάρχουν καν ωδίνες τοκετού.
Από τη μία, υπάρχουν τα δημοκρατικά δεξιά κόμματα, όπως το συντηρητικό CDU και το οικονομικά φιλελεύθερο FDP, τα οποία εδώ και καιρό εμπλέκονται σε έναν φασιστικό ανταγωνισμό με το AfD για να ξεπεράσουν το ένα το άλλο. Αλλά και τα άλλα κόμματα, όπως το SPD, οι Πράσινοι και το Αριστερό Κόμμα, έχουν επίσης προ πολλού συνθηκολογήσει με τη δεξιά ηγεμονία και έχουν προσαρμόσει ανάλογα τη ρητορική τους. Η γελοία φιγούρα του ηγέτη του FDP, Κρίστιαν Λίντνερ, ο οποίος γράφει σχεδόν δεξιές-φιλελεύθερες ερωτικές επιστολές στον Έλον Μασκ, 3 μόνο και μόνο για να βρεθεί στη συνέχεια εκτός του σημείου προσοχής από το AfD, 4 είναι απλώς ένα σύμπτωμα της γενικής τάσης, κύρια μεταξύ του νεοφιλελεύθερου κέντρου, προς τον φασισμό -μια τάση που τελικά θα τους κατακλύσει.
Το CDU έχει επεκτείνει το φασιστικό του αίτημα για μαζική απέλαση ανθρώπων με μεταναστευτικό υπόβαθρο, ώστε να περιλαμβάνει αιτήματα για την ανάκληση της υπηκοότητας/πολιτειότητας για άτομα με διπλή υπηκοότητα/πολιτειότητα, τα οποία έχουν διαπράξει ποινικά αδικήματα. 5 Η συνεχής αυστηροποίηση του καθεστώτος κράτησης για τους πρόσφυγες, την οποία επιδιώκουν όλα τα κόμματα υπό την πίεση του AfD, έχει πλέον φτάσει στο επίπεδο του “κρεβάτι, ψωμί, σαπούνι”. 6 Ποινική ευθύνη από την ηλικία των 12 ετών, 7 καταναγκαστική εργασία για τους ανέργους, η οποία έχει ήδη εισαχθεί από κοινού από το CDU και το AfD στο Σβερίν, 8 δημόσιες πρωτοβουλίες για την αποκατάσταση των SS, 9 κλπ., -δεν υπάρχουν πλέον σκάνδαλα, όταν τα πολιτισμικά ταμπού σπάνε σε καθημερινή βάση, αφού η γερμανική κοινωνία έχει κατακλυστεί πλήρως από τη φασιστική χιονοστιβάδα.
Το AfD πέτυχε την ιδεολογική του νίκη μετά την ισλαμιστική επίθεση στο Ζόλινγκεν κατά το φθινόπωρο του 2024, 10 όταν ο Ομοσπονδιακός Πρόεδρος Σταϊνμάιερ ανακήρυξε όχι τον εξτρεμισμό, αλλά τους πρόσφυγες, ως τον υπ’ αριθμόν ένα δημόσιο εχθρό. Με αυτόν τον τρόπο, η κορυφαία προσωπικότητα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας απλώς ακολούθησε τη φασιστική λογική, την προσωποποίηση των αιτιών των κρίσεων -και αυτό σε μια χρονιά κατά την οποία τα εγκλήματα της εξτρεμιστικής δεξιάς έφτασαν σε νέο ιστορικό υψηλό, ξεπερνώντας κατά πολύ το επίπεδο των ισλαμιστικών εγκλημάτων (ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ο ισλαμισμός είναι απλώς μια μορφή φασιστικής ιδεολογίας κρίσης που αφορά ειδικά την ισλαμική πολιτιστική σφαίρα, 11 η οποία πυροδοτείται σε περιόδους κρίσης από παρόμοιους μηχανισμούς -από εξτρεμισμό του κέντρου, ταυτοτική μανία, ανταγωνισμό κρίσης). Το σύνθημα “Έξω οι πρόσφυγες!” είναι πλέον το γερμανικό κρατικό δόγμα.
Όλα αυτά έχουν τη δική τους ύπουλη, εσωτερική καπιταλιστική λογική κρίσης. Το προτσές της παγκόσμιας κρίσης προκαλεί ολοένα και μεγαλύτερο τραύλισμα στον καπιταλιστικό μηχανισμό εκμετάλλευσης, ακόμη και στα κέντρα εξουσίας, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας -και εντός των λειτουργικών ελίτ της, οργανώνεται μια σχεδόν απρόσκοπτη παράδοση εξουσίας, αλλάζοντας τελικά τον τρόπο διαχείρισης της κρίσης. Αυτή τη φορά, ο ακμάζων φασισμός, ως τρομοκρατική μορφή κρίσης εντός της καπιταλιστικής κυριαρχίας, συνοδεύεται από έναν οπορτουνιστικό μετασχηματισμό ολόκληρου του πολιτικού συστήματος, το οποίο προσπαθεί να προσαρμοστεί σε αυτόν μέσω του αυταρχισμού, της παραγωγής δυσαρέσκειας και του λαϊκισμού. Αυτή η φασιστική “παράδοση εξουσίας”, για να συνεχίσουμε τη μεταφορά, λαμβάνει χώρα και εντός των δημοκρατικών κομμάτων.
Πώς η δημοκρατία καταβροχθίζει τα παιδιά της
Είναι ιδιαίτερα σοκαριστικό για τη φιλελεύθερη μπουρζουαζία και τους πιστούς στη δημοκρατία πατριώτες του Συντάγματος, ότι η μετάβαση από τη δημοκρατική στην αυταρχική-φασιστική διαχείριση κρίσεων προχωρά τόσο απρόσκοπτα. Αυτό ισχύει όχι μόνο για τη Γερμανία, αλλά ιδιαίτερα για τις ΗΠΑ. Ο θεωρητικός της κρίσης Ρόμπερτ Κουρτς προέβλεψε σωστά αυτή την εξέλιξη στις αρχές της χιλιετίας στο δοκίμιό του “Η δημοκρατία καταβροχθίζει τα παιδιά της: Παρατηρήσεις για τον νέο δεξιό ριζοσπαστισμό”. 12 Η καπιταλιστική δημοκρατία βασίζεται στο γενικό ανταγωνισμό της αγοράς, μέσω του οποίου η φετιχιστική διαδικασία της απεριόριστης συσσώρευσης κεφαλαίου τελειοποιείται τελικά. Ολόκληρος ο δημοκρατικός λόγος, ο “ανταγωνισμός των δημοκρατικών κομμάτων”, περιστρέφεται κυρίως γύρω από την οικονομία, δηλαδή γύρω από τη βελτιστοποίηση της συσσώρευσης κεφαλαίου. Η παράλογη, οργουελιανή συγκρότηση της καπιταλιστικής δημοκρατίας στηρίζεται ακριβώς στο γεγονός ότι οι τρόφιμοι του καπιταλιστικού κυλιόμενου κυκλώματος τελειοποιούν την εκμετάλλευση και την υποδούλωσή τους στις προϋποθέσεις της διαδικασίας συσσώρευσης κεφαλαίου με δική τους πρωτοβουλία.
Ωστόσο, μόλις το σύστημα χάσει τη γη κάτω απ’ τα πόδια του λόγω των εντεινόμενων εσωτερικών και εξωτερικών αντιφάσεων της διαδικασίας αξιοποίησης, μόλις οι υλικές ανταμοιβές της υποδούλωσής του εξαφανιστούν για σημαντικά τμήματα των μεσαίων τάξεων, αντίστοιχες προσπάθειες να οδηγηθεί η λογική της αξιοποίησης σε ένα βάρβαρο άκρο προκύπτουν σχεδόν οργανικά -από την εσωτερική λογική της δημοκρατικής ρητορείας. Η αυξανόμενη υποταγή στους περιορισμούς του κεφαλαίου, οι οποίοι προκαλούνται από την κρίση, επιδεινώνεται στη συνέχεια με τον αποκλεισμό, και τελικά την εξόντωση των ανταγωνιστών ή των οικονομικά πλεοναζόντων τμημάτων του πληθυσμού -τα οποία, στην πραγματικότητα, μετατρέπονται ιδεολογικά σε προσωποποιήσεις της διαδικασίας της κρίσης.
Δύο πληθυσμιακές ομάδες στοχοποιούνται από αυτές τις συνεχιζόμενες δεξιές εκστρατείες μίσους: Εκτός από τους πρόσφυγες και τα άτομα με μεταναστευτικό υπόβαθρο, κυρίως τα άνεργα και τα περιθωριοποιημένα τμήματα του πληθυσμού παρουσιάζονται για άλλη μια φορά ως εχθροί -όπως ακριβώς συνέβαινε στις αρχές του 21ου αιώνα κατά την εφαρμογή των διαβόητων εργατικών νόμων Hartz IV. 13 Τα αυστηρότερα μέτρα και η αυξανόμενη καταστολή, που εφαρμόστηκαν κατά των προσφύγων, κύρια κατά τη διάρκεια της εκστρατείας μίσους στα τέλη του 2023, 14 πρόκειται τώρα να εφαρμοστούν κατά των περιθωριοποιημένων “ντόπιων”. Δυνητικά, ωστόσο, θα στοχοποιηθούν όλες οι οικονομικά “πλεονάζουσες” ομάδες.
Η ανανεωμένη ενδυνάμωση του φασισμού στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, τα πλέον σχεδόν ρευστά όρια μεταξύ του κέντρου και των “εξτρεμιστών”, 15 μπορούν επομένως να κατανοηθούν μόνο σε συνδυασμό με την πρόσφατη έξαρση κρίσεων στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία –ο φασισμός είναι πάνω απ’ όλα μια ιδεολογία κρίσης. Η Γερμανία βρίσκεται σε οικονομική κρίση, η οποία επιδεινώνεται ακριβώς από το οικονομικό της μοντέλο που είναι προσανατολισμένο στις εξαγωγές. 16 Η έξαρση των κρίσεων, η οποία προκλήθηκε από την πανδημία, συγκλόνισε την παγκοσμιοποίηση, στην οποία βασίστηκαν τα παγκόσμια πρωταθλήματα εξαγωγών της Γερμανίας.
Ο επίμονος πληθωρισμός, που προέκυψε από το 2020 και μετά, ανάγκασε τις κεντρικές τράπεζες να τερματίσουν τις επεκτατικές νομισματικές πολιτικές τους, οι οποίες για δεκαετίες είχαν αποτελέσει τη βάση των νεοφιλελεύθερων χρηματοπιστωτικών φουσκών και των αντίστοιχων παγκόσμιων ελλειμματικών κύκλων. Το παγκόσμιο σύστημα εισήλθε στην εποχή της κρίσης του στασιμοπληθωρισμού. 17 Με τις ελλείψεις προσφοράς και την πίεση στις παγκοσμιοποιημένες αλυσίδες παραγωγής, οι τάσεις προς τον προστατευτισμό και την αποπαγκοσμιοποίηση τελικά επικράτησαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας -με τις ΗΠΑ στο επίκεντρο, να βασίζονται όλο και περισσότερο στην κάθετη ολοκλήρωση, 18 στο nearshoring, 19 και στον επανεκβιομηχανισμό. Ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτούργησε ως ένα περαιτέρω διαταρακτικό σοκ για τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης. 20
Η Γερμανική Ιδεολογία σε κρίση
Το γερμανικό οικονομικό μοντέλο, το οποίο από την εισαγωγή του ευρώ και την εφαρμογή του Hartz IV στόχευε στη δημιουργία πλεονασμάτων εξαγωγών -δηλαδή, στην εξαγωγή χρέους, ανεργίας και αποβιομηχάνισης -έχει έτσι εξαντληθεί. Η κρίση της παγκοσμιοποίησης, στην οποία προσαρμόστηκε η Germany Inc., αποτελεί το πραγματικό σκηνικό της επιταχυνόμενης οικονομικής κρίσης στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία. Ωστόσο, με τον κλάδο των εξαγωγών, οι δυνάμεις εντός των γερμανικών λειτουργικών ελίτ που αντιτάχθηκαν στην άνοδο της ακροδεξιάς από ιδιοτέλεια, βρίσκονται επίσης ολοένα και περισσότερο σε αμυντική θέση. 21 Η εκλογική νίκη του Τραμπ είναι ιδιαίτερα καταστροφική σε αυτό το πλαίσιο, καθώς εξαλείφει σε μεγάλο βαθμό την εξωτερική πίεση για την καταπολέμηση των φασιστικών τάσεων στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία.
Μέχρι τώρα, η ιδεολογία του AfD βρισκόταν σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της εξαγωγικής βιομηχανίας, η οποία έπρεπε πάντοτε να δίνει προσοχή στη διατήρηση μιας καλής διεθνούς φήμης για χάρη της επωνυμίας “Made in Germany” –μια φήμη που πλήττεται, για παράδειγμα, κατά το 2018 από τους Ναζί κακοποιούς που τροφοδοτούνταν με κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη στο Κέμνιτς κατά τη διάρκεια των ταραχών, που έμοιαζαν με πογκρόμ εναντίον των μεταναστών. 22 Από την κρίση στη γερμανική εξαγωγική βιομηχανία και από τη συνεχιζόμενη οικονομική ύφεση, αυτό έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό: ενώ ο νεοφιλελευθερισμός κήρυττε τις ευλογίες των ανοιχτών αγορών, όλοι οι σχετικοί παράγοντες ξεπερνούν επί του παρόντος ο ένας τον άλλον με απαιτήσεις για κλείσιμο συνόρων, απομόνωση και περιορισμούς στη μετανάστευση, μετά την κατάρρευση της μακροχρόνιας άνθησης των εξαγωγών.
Είναι προφανές ότι αυτό –με την τάση του για απομόνωση, εθνικισμό και ούτω καθεξής –είναι απλώς ο ιδεολογικός αντικατοπτρισμός της αναταραχής στην εξελισσόμενη παγκόσμια κρίση, 23 η οποία δίνει ώθηση στη φιλοφασιστική Γερμανία. Από απόσταση, το όλο θέμα φαίνεται εντελώς γελοίο. Για χρόνια, η Γερμανία επωφελούνταν από την παγκοσμιοποίηση μέσω της πολιτικής της “ζητιάνος-γείτονας”, εξάγοντας χρέος και ανεργία, χάρη στα τεράστια εμπορικά πλεονάσματα. 24 Οι αντιφάσεις της κρίσης του καπιταλισμού απλώς εξήχθησαν, ενώ το Γερμανικό Οικονομικό Επιμελητήριο κατήγγειλε τα βουνά χρέους στο εξωτερικό που αναπόφευκτα δημιουργούν αυτά τα ίδια τα εμπορικά πλεονάσματα. Τώρα που αυτά τα πλεονάσματα εξαγωγών και οι παγκόσμιες εμπορικές ανισορροπίες έχουν φέρει μαζί τους τις αντίστοιχες προστατευτικές επιπτώσεις, η κρίση επιστρέφει στον πρώην παγκόσμιο πρωταθλητή πλεονάσματος εξαγωγών –και ένα αίσθημα εξαπάτησης εξαπλώνεται στις μεσαίες τάξεις που αγνοούν την κρίση, οι αιτίες του οποίου βρίσκονται και πάλι έξω από τη γερμανική επιτέλεση, και πλέον, για άλλη μια φορά, εκτός λαϊκής κοινότητας.
Η Γερμανία υπέφερε, έσφιξε το ζωνάρι της, λιμοκτόνησε για να προσαρμοστεί τέλεια στον αγώνα δρόμου της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης -και τώρα υποφέρει ιδιαίτερα άσχημα από τη μεγάλη αντιστροφή προς την αποπαγκοσμιοποίηση. Το δεξιό μίσος για τις ιδεολογικές προσωποποιήσεις της ταχέως κλιμακούμενης δυναμικής της κρίσης, που πυροδοτείται από αυτή την παραδειγματική μετατόπιση, επικεντρώνεται, κατά δοκιμασμένη παράδοση, εις βάρος των προσφύγων, των ανθρώπων με μεταναστευτικό υπόβαθρο, των ανέργων και των κοινωνικώς μειονεκτούντων. Στο πλαίσιο του φασιστικού εξτρεμισμού του κέντρου, που ξεσπά σε περιόδους κρίσης, ο κοινωνικός δαρβινιστικός, εθνικιστικός και μερικές φορές απλώς ρατσιστικός ανταγωνισμός κρίσης συμπίπτει πλέον σε μεγάλο βαθμό με την πραγματικότητα των κρίσεων του ύστερου καπιταλισμού. Εν τω μεταξύ, ολόκληρος ο φιλελεύθερος λόγος ότι η Γερμανία χρειάζεται πολλούς μετανάστες εξαφανίζεται ολοένα και περισσότερο από το δημόσιο χώρο, καθώς χωρεί η οικονομική κρίση.
Σχεδόν όλες οι δυνάμεις σε όλο το πολιτικό φάσμα στη Γερμανία έχουν πλέον ευθυγραμμιστεί με το AfD, φανταζόμενοι τη μετανάστευση και τους πρόσφυγες ως ένα θεμελιώδες κακό της προβληματικής γερμανικής ανώνυμης εταιρείας -αγνοώντας βολικά τόσο την καπιταλιστική συστημική κρίση όσο και το ρόλο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας στην ανάπτυξή της. Αυτό ισχύει και για τους Πράσινους, των οποίων ο υποψήφιος για την Καγκελαρία θέλει ανοιχτά να απελάσει άνεργους πρόσφυγες. 25 Και ισχύει και για το λεγόμενο Αριστερό Κόμμα, το οποίο επιχειρεί να αντιγράψει το λαϊκισμό της Βάγκενκνεχτ -που απλά χρησίμευσε ως ιδεολογικό υπόβαθρο για το σχηματισμό του διαμετωπισμού -με όλη την οπορτουνιστική του σοβαρότητα με τη μορφή της κοινωνικής δημαγωγίας. 26 Στο ζήτημα των προσφύγων, η ομοιομορφία σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα φαίνεται να αποκτά μια πραγματικά ολοκληρωτική χροιά. Δεν έχει απομείνει σχεδόν τίποτα που θα μπορούσε να σταματήσει την πορεία του AfD προς την εξουσία, τώρα που η εκπολιτιστική επίδραση των μεγάλων εμπορικών πλεονασμάτων στην εγχώρια γερμανική πολιτική μειώνεται ολοένα και περισσότερο.
Ωστόσο, η εκστρατεία κατά της δεύτερης σημαντικής εικόνας εχθρού μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης -των ανέργων- δεν θα είναι πλέον σε θέση να συμβάλει στην ανάπτυξη μιας βιώσιμης οικονομικής πολιτικής: Η προσωρινή, με μισή καρδιά κατάργηση της καταναγκαστικής εργασίας στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, που εφαρμόστηκε από το λεγόμενο συνασπισμό φαναριών του SPD, των Πρασίνων και του FDP, πρόκειται να καταργηθεί ξανά υπό την πίεση της δεξιάς. Στην πραγματικότητα, οι εργατικοί νόμοι Hartz IV θα επανεισαχθούν στα 2025, εάν το CDU, το SPD, το FDP, το AfD ή το BSW πετύχουν το στόχο τους.
Το θέμα σε κρίση
Το αντανακλαστικό της κρίσης, το οποίο προωθείται από τη δεξιά πτέρυγα σε πολυάριθμες εκστρατείες μίσους εναντίον των κοινωνικά περιθωριοποιημένων -από το FDP και το CDU έως το AfD- συνίσταται σε μια αναβίωση των σαδιστικών μεθόδων πειθαρχίας και μείωσης του κόστους εργασίας, όπως εφαρμόστηκαν στις αρχές του 21ου αιώνα στο πλαίσιο του προγράμματος Hartz IV και της Ατζέντας 2010. 27 Ο εκφασισμός της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας επιστρέφει ουσιαστικά στο σημείο προέλευσής του σε υψηλότερο επίπεδο, επειδή η γερμανική δεξιά πτέρυγα ενστικτωδώς διαισθάνεται ότι αυτό το πρόγραμμα υποδούλωσης βρισκόταν στην αρχή της πολιτικής της ανόδου. Και είναι πράγματι ένα αυταρχικό αντανακλαστικό που αναδύεται σε εκτεταμένα τμήματα του πληθυσμού ενόψει της οικονομικής κρίσης, όπως ακριβώς συνέβη πριν από περίπου ένα τέταρτο του αιώνα.
Ο κοινωνικός ψυχολόγος Όλιβερ Ντέκερ συνόψισε ήδη αυτή την οικονομικοποίηση των αυταρχικών και δεξιών ιδεολογιών, η οποία τροφοδοτήθηκε από την Ατζέντα 2010, ως εξής το 2010: 28
“Ο σταθερός προσανατολισμός σε οικονομικούς στόχους –πιο συγκεκριμένα: η απαίτηση για υποταγή στις προϋποθέσεις τους- ενισχύει έναν αυταρχικό κύκλο. Οδηγεί σε μια ταύτιση με την οικονομία, όπου οι απαιτήσεις για θυσίες υπέρ της κορυφώνονται στην αυταρχική επιθετικότητα που ξεσπά εναντίον των ασθενέστερων μελών της κοινωνίας”.
Όσο μεγαλύτερη είναι η πίεση στον αυταρχικά τοποθετημένο μισθωτό, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη του να βλέπει τους πιο αδύναμους ανθρώπους να στριμώχνονται και να εκμεταλλεύονται με τον ίδιο τρόπο κατά τον οποίο ο ίδιος το υφίσταται όλο αυτό. Αυτός ο “αυταρχικός κύκλος” σχηματίζει επίσης το τέλμα, το οποίο σε αλληλεπίδραση με τις κρίσεις του 21ου αιώνα, στρώνει το δρόμο για το γερμανικό φασισμό. Η αιτιώδης σύνδεση μεταξύ της φτώχειας και της στέρησης δικαιωμάτων των ανέργων και της επιδείνωσης των δικών τους συνθηκών εργασίας αγνοείται και αντικαθίσταται από παράλογα αντανακλαστικά μίσους και σαδισμού, τα οποία προετοιμάζουν το έδαφος για νεοφασιστικές ιδεολογίες κρίσης.
Η νεοφιλελεύθερη “πολιτική της αποκήρυξης” στις αρχές του 21ου αιώνα -η υποταγή στις προϋποθέσεις της διαδικασίας εκμετάλλευσης- ενθάρρυνε έτσι την αυταρχική επιθετικότητα εναντίον των θυμάτων της κρίσης, στην οποία βασίζονται τόσο οι δεξιές λαϊκιστικές όσο και οι δεξιές εξτρεμιστικές ιδεολογίες. Η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία της υποταγής, η οποία συχνά εργαλειοποιούσε μια κούφια έννοια της ελευθερίας, αποτέλεσε το έδαφος για τις δεξιές ιδεολογίες της κρίσης. Οι έννοιες του κεντρώου εξτρεμισμού και της κομφορμιστικής εξέγερσης είναι επομένως απαραίτητες για την κατανόηση της επιτυχίας της Νέας Δεξιάς και του νεοεθνικισμού ως κληρονόμων του νεοφιλελευθερισμού. Ακριβώς εκεί θέλει να επιστρέψει η δεξιά πτέρυγα κατά το 2025 ενόψει της κλιμακούμενης κρίσης. Και αυτό το πρόγραμμα υποταγής έχει ένα τίμημα -η σύσφιξη του “εισοδήματος των πολιτών” που έχει ήδη αποφασιστεί στα τέλη του 2024, δε θα οδηγήσει σε εξοικονομήσεις, αλλά μάλλον σε πρόσθετο κόστος εκατοντάδων εκατομμυρίων. 29 Η συζήτηση για μαζική κατάχρηση από τους ανέργους είναι απλά μια ιδεολογική χίμαιρα.
Ο καπιταλισμός, ως λατρεία θανάτου εμπνευσμένη από το φετιχισμό του κεφαλαίου, 30 ως κοσμική θρησκεία που απαιτεί ανθρωποθυσίες, 31 αναδεικνύεται πλήρως εδώ. Μέσα από τα βάσανα, μέσω της θυσίας -κατά προτίμηση των πιο αδύναμων, πιο ευάλωτων μελών της κοινωνίας- η Γερμανία πρόκειται να ανακτήσει την εύνοια του κεφαλαίου στην αντιφατική, αυτοδιαιωνιζόμενη δυναμική του ως αυτόματου υποκειμένου, το οποίο στην απεριόριστη ορμή του για εκμετάλλευση, καταστρέφει την ανθρωπότητα και τον κόσμο κοινωνικά και οικολογικά. Η καταναγκαστική εργασία, η πείνα, η κατάργηση της άδειας ασθενείας μετ’ αποδοχών, τα στρατόπεδα εργασίας, η μείωση του μισθολογικού κόστους -ολόκληρο το παλιό πρόγραμμα, η ίδια ρητορική που βασιζόταν στη δυσφήμιση των τεμπέληδων ανέργων κατά την εφαρμογή του Hartz IV, ακούγεται ξανά.
Και δεν πρόκειται μόνο για τα δεξιά κόμματα. Και εδώ έχουμε να κάνουμε με μια σχεδόν ολοκληρωτική ομοιομορφία. Και πάλι, το όλο θέμα αγγίζει τα όρια του γελοίου, για παράδειγμα, όταν οι πολιτικοί του SPD χρησιμοποιούν ακριβώς τις ίδιες φράσεις για να καταδικάσουν τους ανέργους, όπως έκαναν οι προκάτοχοί τους στις αρχές αυτής της χιλιετίας. “Δεν υπάρχει δικαίωμα στην τεμπελιά”, αυτή η εμπρηστική φράση, που έλεγε ο τότε καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ, 32 επαναλήφθηκε το φθινόπωρο του 2024 από τον ηγέτη του SPD Λαρς Κλίνγκμπαιλ. 33 Φυσικά, το SPD μπορεί επίσης να φανταστεί ότι υποστηρίζει την πλήρη μείωση του βασικού εισοδήματος και την επαναφορά της καταναγκαστικής εργασίας, όπως απαιτεί το CDU.
Η νέα γερμανική δυσλειτουργικότητα
Το πρόβλημα με αυτή την σπασμωδική προσφυγή στον εργασιακό σαδισμό εντός του εγχώριου καπιταλισμού είναι απλώς ότι, από καθαρά οικονομική άποψη, έχει καταστεί δυσλειτουργικός. Το Hartz IV και η Ατζέντα 2010 ήταν επιτυχημένες ακριβώς επειδή μείωσαν τη μέση τιμή εργασίας στη Γερμανία κατά την άνοδο της παγκοσμιοποίησης, μειώνοντας έτσι το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, αυτό επέτρεψε την πραγματική έκρηξη των γερμανικών εμπορικών πλεονασμάτων στις αρχές του 21ου αιώνα -κύρια με την εισαγωγή του ευρώ. Ωστόσο, αυτή η διέξοδος από την κρίση, στην οποία οι οικονομίες αναζητούν καταφύγιο σε μια πολιτική “ζητιάνου γείτονα”, εμποδίζεται τώρα από τον αυξανόμενο προστατευτισμό και την αποπαγκοσμιοποίηση της Γερμανίας Α.Ε.
Αυτά τα μέτρα θα επιδεινώσουν μόνο την κοινωνική κρίση χωρίς να δημιουργήσουν καμία πιθανή “ανταμοιβή” με τη μορφή μιας άνθησης των εξαγωγών. Ούτε οι μη ευρωπαϊκές αγορές ούτε οι χώρες της ευρωζώνης, που ήδη υποφέρουν από τον κύριο σαδιστή της λιτότητας της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, θα ανεχθούν ξανά τέτοια ακραία γερμανικά εμπορικά πλεονάσματα. Αυτό που σίγουρα θα πετύχει, ωστόσο, αυτή η σαδιστική επανάληψη του συστήματος Hartz IV, είναι η οριστική καθιέρωση της καταναγκαστικής εργασίας στη Γερμανία – εισάγοντας έτσι ένα ακόμη χαρακτηριστικό της φασιστικής διαχείρισης κρίσεων σε αυτή την έκδηλη συστημική κρίση.
Όπως έχει ήδη αναφερθεί αρκετές φορές, αυτή η φασιστική δυναμική, που κλιμακώνεται σε χιονοστιβάδα, αντλεί την φαινομενική της αναποφευκτότητα από το γεγονός ότι προκύπτει αρκετά φυσικά από την επικρατούσα νεοφιλελεύθερη ιδεολογία 34 και την εθνική ταυτότητα του ύστερου καπιταλισμού 35. Αγνοώντας την μη αναστρέψιμη κοινωνική και οικολογική κρίση, στην οποία το κεφάλαιο είναι καταδικασμένο να αποτύχει, επειδή είναι η αιτία της, η ιδεολογία και η πρακτική της φιλοφασιστικής Γερμανίας φαίνονται σχεδόν αναπόφευκτες. Φαίνεται επίσης να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των μισθωτών, οι οποίοι μπορούν να ελπίζουν ότι θα είναι άλλοι που θα υποφέρουν -οι περιθωριοποιημένοι, που χαρακτηρίζονται ως “αντικοινωνικοί”, οι ξένοι, οι πρόσφυγες, οι μειονότητες, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία, οι ομοφυλόφιλοι, τα τρανσέξουαλ κ.λπ.
Τα τερατώδη, εντελώς αυτοκτονικά ψέματα, επί των οποίων αναδομείται αυτός ο φασιστικός εξτρεμισμός του κέντρου, καθίστανται ορατά μόνο μετά από ριζοσπαστικό αναστοχασμό επί της διαδικασίας της κρίσης -έναν αναστοχασμό που πρέπει πάντα να συνοδεύεται από μια απόδραση από την ιδεολογική και ταυτοτική φυλακή του ύστερου καπιταλισμού. Οι απελάσεις, η καταστολή, το κλείσιμο των συνόρων και ο αυταρχικός σχηματισμός κρατών δε θα ξεπεράσουν την κρίση του κεφαλαίου ούτε στις οικονομικές ούτε στις οικολογικές της διαστάσεις. 36 Η κρίση δεν προέρχεται από έξω, είναι εγχώρια. Τα παγκόσμια επίπεδα παραγωγικότητας και η κλιματική κρίση -αυτά δεν μπορούν να κλειδωθούν στα σύνορα ή να απελαθούν.
Ακόμη και ο υποκείμενος υπολογισμός της ευρωπαϊκής και αμερικανικής απομονωτικής μανίας -δηλαδή, ότι ο παγκόσμιος νότος θα είναι ο πρώτος που θα καταστεί ακατοίκητος στην κλιματική κρίση, και ότι ο βορράς πρέπει επομένως να απομονωθεί τώρα -είναι απατηλός υπό το φως των πολλών αγνώστων μεταβλητών της επερχόμενης κλιματικής καταστροφής. Μια κατάρρευση του Ρεύματος του Κόλπου, η οποία θα μπορούσε να συμβεί μέσα σε λίγα χρόνια, θα έπληττε ιδιαίτερα σκληρά την Ευρώπη και τη βορειοανατολική Αμερική -ακριβώς τις περιοχές όπου η δεξιά πτέρυγα έχει σημειώσει τη μεγαλύτερη επιτυχία στην εκλαΐκευση της δυνητικά γενοκτονικής απομονωτικής αυταπάτης της. 37
Αν υπήρχε ακόμα μια αριστερά που ενεργούσε σύμφωνα με τον δικό της ορισμό ως προοδευτική δύναμη, θα αντιμετώπιζε επιθετικά ακριβώς αυτή την απλή, προφανή αλήθεια, και θα την έκανε θεμέλιο μιας χειραφετητικής μεταμορφωτικής πράξης: Η ελπίδα για τη συνέχιση της εκπολιτιστικής διαδικασίας μπορεί να διατηρηθεί μόνο ξεπερνώντας το κεφάλαιο στην αγωνία του. 38 Αυτό είναι το αρχιμήδειο σημείο, που θα επέτρεπε μια επιτυχημένη αντιφασιστική κινητοποίηση αναδομημένη στην πραγμότητα της κρίσης. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να καταπολεμηθεί με επιτυχία η φασιστική λατρεία του θανάτου. Το μόνο συμφέρον, που μπορεί να διατυπωθεί ορθολογικά στη συνεχιζόμενη κρίση του ύστερου καπιταλισμού, είναι το συμφέρον για μια ταχέως εκκινούμενη συστημική μεταμόρφωση.
Χρηματοδοτώ το έργο μου κυρίως μέσω δωρεών. Αν σας αρέσει το γράψιμό μου, μπορείτε να με υποστηρίξετε – είτε μέσω Patreon, Substack, είτε με άμεση τραπεζική μεταφορά αφού επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω email:
Αποσπάσματα προδημοσίευσης από το δοκίμιο “Κρισιακή Οικονομία του Γερμανικού Φασισμού. Παρατηρήσεις επί της Ανάπτυξης της Οικονομικής Κρίσης και του Εκφασισμού της Γερμανίας στον 21ο αιώνα”, που θα δημοσιευτεί στο επερχόμενο τεύχος του θεωρητικού περιοδικού κριτικής της αξίας Exit! Κρίση και Κριτική της Εμπορευματικής Κοινωνίας στην άνοιξη του 2025. (βλ.: exit-online.org)
1https://www.konicz.info/2024/01/31/ein-letztes-mal-antifa/
2https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/innenpolitik/id_100571646/afd-parteitag-in-riesa-alice-weidel-laesst-die-maske-fallen.html
3https://nachrichten.ag/deutschland/lindner-verteidigt-musk-deutschland-braucht-mut-wie-milei/
4https://www.tagesschau.de/inland/bundestagswahl/parteien/weidel-musk-100.html
5https://www.focus.de/politik/deutschland/pass-weg-fuer-kriminelle-cdu-legt-nach-laesst-aber-entscheidende-fragen-offen_2de31ee3-ca90-435a-9f8d-ead567469fdc.html
6https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/merz-asylpolitik-migration-cdu-csu-wahlprogramm-100.html
7https://www.n-tv.de/ticker/CDU-fordert-schaerferes-Jugendstrafrecht-article25055763.html
8https://www.focus.de/politik/deutschland/nach-thueringer-vorbild-schwerin-verhaengt-arbeitspflicht-fuer-buergergeld-empfaenger_id_260607674.html
9https://www.morgenpost.de/politik/article242439534/Nach-Krah-Aussagen-AfD-Politiker-normalisiert-SS-Verbrechen.html
10https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/anschlag-solingen-104.html
11https://www.konicz.info/2021/08/17/von-gruenen-und-braunen-faschisten-2/
12https://exit-online.org/textanz1.php?tabelle=autoren&index=29&posnr=49
13https://www.konicz.info/2013/03/15/happy-birthday-schweinesystem/
14https://www.kontextwochenzeitung.de/debatte/667/die-extreme-mitte-9310.html
15https://www.konicz.info/2022/10/27/radikalitaet-vs-extremismus/
16https://www.konicz.info/2024/01/25/leerlauf-der-exportdampfwalze/
17https://www.konicz.info/2021/11/16/zurueck-zur-stagflation/
18https://www.konicz.info/2024/01/09/vertikal-gewinnt/
19https://www.konicz.info/2023/11/20/neue-kapitalistische-naehe-2-0/
20https://www.konicz.info/2022/05/24/eine-neue-krisenqualitaet/
21https://www.konicz.info/2023/12/26/konjunktur-fuer-faschismus/
22 https://www.saechsische.de/kultur/5-jahre-nach-den-ausschreitungen-neonazi-achse-chemnitz-dortmund-ist-eine-einbahnstrasse-YBFWXIHAFEKUJYZXU3RS2674SY.html
23 https://www.konicz.info/2022/05/24/eine-neue-krisenqualitaet/
24https://www.konicz.info/2012/12/21/der-exportuberschussweltmeister/
25 https://www.msn.com/de-de/nachrichten/politik/robert-habeck-macht-klare-ansage-an-syrer-ohne-arbeit/ar-AA1x1UyM
26https://www.konicz.info/2022/11/07/rockin-like-its-1917/
27 https://www.konicz.info/2013/03/15/happy-birthday-schweinesystem/
28 https://www.welt.de/politik/deutschland/article10442527/Wirtschafts-Fixierung-schuert-autoritaere-Aggression.html
29https://www.welt.de/wirtschaft/plus254289756/Buergergeld-351-Millionen-Euro-fuer-Zusatz-Termine-der-heikle-Preis-der-neuen-Haerte.html?utm_source=pocket_reader
30https://www.konicz.info/2022/10/02/die-subjektlose-herrschaft-des-kapitals-2/
31https://www.konicz.info/2014/01/07/die-prophezeiung/
32https://www.manager-magazin.de/unternehmen/artikel/a-126811.html
33https://web.de/magazine/politik/spd-chef-buergergeld-ansage-recht-faulheit-40110276
34https://www.kontextwochenzeitung.de/politik/376/neo-aus-liberal-wird-national-5145.html
35https://konicz.substack.com/p/europa-im-identitaetswahn
36https://www.konicz.info/2022/01/14/die-klimakrise-und-die-aeusseren-grenzen-des-kapitals/
37 https://www.konicz.info/2024/02/23/von-oekonomischen-und-oekologischen-sachzwaengen/
38https://www.konicz.info/2022/10/12/emanzipation-in-der-krise/