Από τα αγγλικά: περιοδικό EXIT
του Tomasz Konicz, 16.07.2025
Η επαναβιομηχάνιση των ΗΠΑ, την οποία ο Τραμπ επιδιώκει να επιβάλει μέσω του προστατευτισμού του, υπονομεύεται από τις τάσεις αυτοματοποίησης στη βιομηχανία.
Link: https://theshadesmag.wordpress.com/2025/07/16/trump-at-the-inner-barrier-of-capital/
Ο Ντόναλντ Τραμπ τι θέλει τελικά; Από την αποκαλούμενη «Ημέρα Απελευθέρωσης» στις αρχές Απριλίου, όταν ο δεξιός λαϊκιστής ανακοίνωσε την επιβολή εκτεταμένων δασμών σχεδόν σε ολόκληρο τον ύστερο καπιταλιστικό κόσμο, οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις, τα ποσοστά δασμών και οι εξαιρέσεις που εφαρμόζει η Ουάσινγκτον αλλάζουν σχεδόν κάθε εβδομάδα.
Η οικονομική αβεβαιότητα που συνοδεύει τον προστατευτισμό του Τραμπ θεωρείται από οικονομολόγους ως ένας κρίσιμος παράγοντας που θα μπορούσε να συμβάλει σε μια επιβράδυνση της οικονομίας — ή ακόμη και σε ύφεση — στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι επιχειρήσεις και οι εταιρείες δεν μπορούν να κάνουν αξιόπιστους υπολογισμούς, το εμπόριο μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας έχει ουσιαστικά παγώσει, και τα προβλήματα στον ανεφοδιασμό εντός των ΗΠΑ δύσκολα μπορούν να αποφευχθούν, παρά την πρόσφατη αναβολή στην εμπορική διαμάχη μεταξύ των δύο πλευρών του Ειρηνικού.
Πρώτα και κύρια, αυτό που θέλει ο Ντόναλντ Τραμπ είναι να επαναφέρει περίπου επτά εκατομμύρια βιομηχανικές θέσεις εργασίας. Εδώ και πάνω από 40 χρόνια, η απασχόληση στον βιομηχανικό τομέα των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκεται σε διαρκή πτώση: από λίγο κάτω από 20 εκατομμύρια εργαζομένους το 1978, μειώθηκε σε λίγο κάτω από 13 εκατομμύρια το 2023. [1] Από το 2002 έως το 2022, ο αριθμός των βιομηχανικών επιχειρήσεων στις ΗΠΑ μειώθηκε κατά 45.000, ποσοστό που αντιστοιχεί σε πτώση περίπου 14% μέσα σε δύο δεκαετίες. [2]
Αυτή η διαδικασία αποβιομηχάνισης έχει οδηγήσει στις κοινωνικές διαρρήξεις που, μεταξύ άλλων, έφεραν ξανά τον Τραμπ στην εξουσία – και ο Λευκός Οίκος δεν μπορεί παρά να έρθει αντιμέτωπος με αυτή τη δυστυχία, ακριβώς επειδή η ολοένα και πιο αυταρχική κυβέρνηση Τραμπ δύσκολα μπορεί να επιτρέψει στον εαυτό της να χάσει τις εκλογές χωρίς να κινδυνεύει με φυλάκιση, λόγω των πολλαπλών και προφανών παραβιάσεων του νόμου. Η εδραίωση ενός αυταρχικού καθεστώτος στις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν παραλύσουν κοινωνικά ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού, παρόμοια με ό,τι κατάφερε ο Πούτιν στη Ρωσία.
Και από μια στενόμυαλη εθνική σκοπιά, οι συνδέσεις είναι ξεκάθαρες: η αποβιομηχάνιση των Ηνωμένων Πολιτειών συμβαδίζει με τη δημιουργία τεράστιων εμπορικών ελλειμμάτων με την Κίνα και την «γερμανική» Ευρώπη στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Το περασμένο έτος, οι ΗΠΑ κατέγραψαν νέο ρεκόρ ελλείμματος, ύψους 1,21 τρισεκατομμυρίων δολαρίων,[3] πολύ πάνω από τα επίπεδα της φούσκας των ακινήτων το 2006 (786 δισ.) και της μετα-Covid εποχής το 2022 (971 δισ.).[4]
Μόνο με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, οι ΗΠΑ είχαν έλλειμμα 295 δισ. δολαρίων,[5] ενώ με την ΕΕ το αντίστοιχο ποσό ήταν 235 δισ., εκ των οποίων τα 84 δισ. αντιστοιχούσαν στη Γερμανία.[6] Τα εμπορικά πλεονάσματα χρησιμοποιούνται για την εξαγωγή της αποβιομηχάνισης και του χρέους, στοιχείο που αποτέλεσε επίσης τον πυρήνα του γερμανικού οικονομικού μοντέλου της λογικής του «φτωχοποίησε τον γείτονά σου» στο απόγειο της παγκοσμιοποίησης. Αυτή η συσχέτιση εκδηλώνεται και στο μερίδιο της βιομηχανικής παραγωγής στο συνολικό ΑΕΠ: [7] το 2023 ήταν περίπου 26% στην Κίνα, 18,5% στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και μόλις 10% στις ΗΠΑ (τη δεκαετία του 1970 βρισκόταν ακόμη λίγο κάτω από το 25%).[8]
Είναι λοιπόν όλο αυτό μια μεγάλη απάτη, όπως διακηρύσσει η κυβέρνηση Τραμπ για να νομιμοποιήσει τον προστατευτισμό της;
Η σχέση ανάμεσα στις απώλειες θέσεων εργασίας στον βιομηχανικό τομέα και στην πραγματική παραγωγική απόδοση της αμερικανικής βιομηχανίας δείχνει καθαρά ότι η αποβιομηχάνιση των ΗΠΑ οφείλεται πρωτίστως σε αυξήσεις παραγωγικότητας που μεσολαβούνται από τον ανταγωνισμό. Ανάμεσα στο 1980 και το 2000, την ίδια περίοδο κατά την οποία το εργατικό δυναμικό στη βιομηχανία των ΗΠΑ μειώθηκε από σχεδόν 19 σε 17 εκατομμύρια,[9] η βιομηχανική παραγωγή διπλασιάστηκε περίπου (σε ποσοστιαίες τιμές της Fed, προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό με έτος βάσης το 2017).[10]
Η άνοδος της βιομηχανικής παραγωγής με ταυτόχρονη μείωση της απασχόλησης στον βιομηχανικό τομέα αποτελεί έκφραση της ώθησης προς τον εξορθολογισμό στην εμπορευματική παραγωγή κατά τη διάρκεια της επανάστασης των ΤΠΕ από τη δεκαετία του 1980 και μετά· είναι η εμπειρικά επαληθεύσιμη συνέπεια του εσωτερικού ορίου του κεφαλαίου — δηλαδή της ανταγωνιστικά μεσολαβημένης τάσης της καπιταλιστικής διαδικασίας αξιοποίησης να απαλλαγεί από την ίδια της την ουσία: την εργασία που παράγει αξία στην εμπορευματική παραγωγή. Ακόμη και στον 21ο αιώνα, όταν το βιομηχανικό εργατικό δυναμικό των ΗΠΑ μειώθηκε δραστικά (από 17 σε λίγο κάτω από 13 εκατομμύρια), η απόδοση αυτής της συρρικνούμενης εργατικής δύναμης δεν μειώθηκε αναλογικά· οι υφέσεις του 2009 και του 2020 στην παραγωγή ήταν προσωρινές και σύντομα αντιστράφηκαν.[11]
Και μάλιστα, σύμφωνα με τον Εθνικό Σύνδεσμο Βιομηχάνων των ΗΠΑ (National Association of Manufacturers),[12] η προστιθέμενη αξία στη βιομηχανία των ΗΠΑ ανερχόταν το 2024 σε περίπου 2,93 τρισεκατομμύρια δολάρια (το 2010 ήταν λίγο κάτω από 1,8 τρισ., ενώ το 1997 μόλις 1,38 τρισ.).[13] Παραδόξως, η αμερικανική οικονομία αναπτύχθηκε κυρίως μέσω του εξωτερικού εμπορίου: οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων υπερδιπλασιάστηκαν τα τελευταία 20 χρόνια, από 622,3 δισ. δολάρια το 2002 σε 1,63 τρισ. το 2024.
Τι είναι λοιπόν αυτό που ενοχλεί τόσο τον Τραμπ και το περιβάλλον του; Μα, κατά την ίδια περίοδο — δηλαδή στο απόγειο της παγκοσμιοποίησης — ο όγκος του παγκόσμιου εμπορίου υπερτριπλασιάστηκε: από 4,9 τρισ. δολάρια το 2000, σε 9,8 τρισ. το 2010, και σε 15,7 τρισ. το 2023. Το μερίδιο των ΗΠΑ στο παγκόσμιο εμπόριο έχει συνεπώς μειωθεί — στο 7,9% το 2023.
Οι αντίρροπες τάσεις στην καπιταλιστική εμπορευματική παραγωγή — που δεν βρίσκει νέους τομείς εντατικής σε εργασία αξιοποίησης — δεν πέρασαν απαρατήρητες ούτε από την αμερικανική νομισματική πολιτική. Ήδη από το 2014, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) διαπίστωνε ότι η βιομηχανική παραγωγή συνέχιζε να αυξάνεται (πλην των βραχυπρόθεσμων κρίσεων), ενώ η απασχόληση δεν ακολουθούσε — δηλαδή ότι «η βιομηχανική ανάπτυξη δεν είναι συνώνυμη με την αύξηση των βιομηχανικών θέσεων εργασίας».[14] Η Fed απέδιδε αυτό το φαινόμενο στην «αύξηση της παραγωγικότητας» και σε μια μετατόπιση προς κλάδους όπως οι «υπολογιστές και τα ηλεκτρονικά».
Η προστατευτική πολιτική του Τραμπ αποτυγχάνει μπροστά στο ολοένα και πιο σαφές εσωτερικό όριο του κεφαλαίου: τη διαρκή εξάτμιση της μάζας της δαπανημένης εργασίας στην εμπορευματική παραγωγή ως αποτέλεσμα της ανταγωνιστικά μεσολαβημένης εξορθολογιστικής πίεσης. (Η ιδέα ότι ο καπιταλισμός θα μπορούσε να αναπαραχθεί ως κοινωνία υπηρεσιών με μοχλό τις χρηματοπιστωτικές αγορές είχε ήδη απαξιωθεί το 2008.) Το όριο αυτό γίνεται ιδιαίτερα ορατό στην περίπτωση της Κίνας, από την οποία ο προστατευτισμός του Τραμπ «φαντάζεται» ότι θα ανακτήσει χαμένες θέσεις εργασίας. Αλλά ακόμη και στο κρατικοκαπιταλιστικό εργαστήριο του κόσμου, του οποίου η άνοδος βασίστηκε στην αδυσώπητη εκμετάλλευση φτηνών εργατών, οι τάσεις αυτοματοποίησης επιταχύνονται ραγδαία.
Η Κίνα είναι πλέον ηγέτιδα δύναμη στην εγκατάσταση βιομηχανικών ρομπότ. Μέχρι το 2023, είχε ήδη ξεπεράσει τη Γερμανία και την Ιαπωνία στην αυτοματοποίηση της παραγωγής: 470 ρομπότ ανά 10.000 εργαζόμενους, έναντι 419 στη Γερμανία και 429 στην Ιαπωνία.[15] Η δυναμική αυτής της τάσης είναι καταιγιστική: μόνο το 2023, στην Κίνα εγκαταστάθηκαν περισσότερα από τα διπλάσια ρομπότ απ’ ό,τι στις επόμενες πέντε ανεπτυγμένες χώρες μαζί. Το «παγκόσμιο εργοστάσιο» απορρόφησε πάνω από το 50% της παγκόσμιας ζήτησης για ρομπότ.[16] Παράλληλα, οι προβλέψεις αναφέρουν ότι η Κίνα θα εξελιχθεί στο παγκόσμιο κέντρο της ρομποτικής, με πάνω από το ήμισυ της παραγωγής ανθρωποειδών ρομπότ να λαμβάνει χώρα εκεί το 2025.[17]
Ο προστατευτισμός του Τραμπ ωθεί το κεφάλαιο σε περαιτέρω αυτοματοποίηση εντός των ΗΠΑ. Σύμφωνα με την αμερικανική εταιρεία αυτοματοποίησης Formic, η οποία ειδικεύεται στην ενοικίαση βιομηχανικών ρομπότ, η γενικευμένη αβεβαιότητα που προκλήθηκε από τον εμπορικό πόλεμο οδήγησε σε αύξηση 17% στη χρήση ρομπότ στις αρχές του 2025. Οι νέες βιομηχανικές εγκαταστάσεις που θέλει να προκαλέσει το ιδιότροπο δασμολογικό καθεστώς Τραμπ θα χτιστούν με βάση τα παγκόσμια πρότυπα παραγωγικότητας — δηλαδή θα είναι πλήρως αυτοματοποιημένες. Ειδικά οι κινέζοι κατασκευαστές ρομπότ αναμένεται να δουν εδώ νέες ευκαιρίες στην αγορά. Η τρελή ιδέα του Τραμπ ότι εκατομμύρια Αμερικανοί εργάτες θα κατασκευάζουν smartphones με το χέρι είναι πλέον ξεπερασμένη — ακόμη και στην Κίνα.
Τελικά, όμως, οι φαντασιώσεις του Τραμπ περί “επανεγκατάστασης της βιομηχανίας” βασίζονται σε ανώδυνους υπολογισμούς που αγνοούν τη σύνδεση μεταξύ της μείωσης της βιομηχανικής παραγωγής και της υπερδιόγκωσης των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών. Η υπερπαραγωγική παγκόσμια βιομηχανική παραγωγή — κυρίως στην Κίνα — στηρίχθηκε σε μια παγκόσμια οικονομία ελλειμμάτων, με τις ΗΠΑ στον πυρήνα κύκλων χρέους, στους οποίους το παγκόσμιο χρέος αυξανόταν γρηγορότερα από το παγκόσμιο ΑΕΠ ήδη από τη δεκαετία του 1980.
Αυτή η οικονομία του χρέους, όμως, καταστράφηκε μετά το μεγάλο πληθωριστικό κύμα του 2020, όταν οι κεντρικές τράπεζες αναγκάστηκαν να περιορίσουν την επεκτατική νομισματική τους πολιτική. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το παγκόσμιο χρέος μειώθηκε μεταξύ 2021 και 2023, γεγονός που συνέβαλε στην επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας, στη διεύρυνση του ελλείμματος των ΗΠΑ και στην αυξανόμενη αστάθεια της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας μέσω των κύκλων ελλειμμάτων.[18]
Η αλλοπρόσαλλη και αντιφατική πολιτική του Λευκού Οίκου — όπως αναφέρθηκε στην αρχή — είναι πάνω απ’ όλα έκφραση αυτής της αντίφασης: το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ εκρήγνυται επειδή οι εμπορικοί της εταίροι, λόγω της επιβράδυνσης της οικονομίας, εξαρτώνται ακόμη περισσότερο από τις εξαγωγές· ενώ ταυτόχρονα τα προστατευτικά μέτρα του Τραμπ απειλούν τη θέση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και προκαλούν αναταραχές στις αγορές κρατικών ομολόγων.
Ο Τραμπ περίμενε αναταράξεις από τη στροφή του στον προστατευτισμό — γι’ αυτό και ήθελε να την εφαρμόσει αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας. Αυτό που τον υποχρέωσε να αναδιπλωθεί ήταν η απότομη άνοδος των επιτοκίων στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Ήδη, εμπορικοί εταίροι όπως η Ιαπωνία απειλούν να ρευστοποιήσουν αμερικανικά ομόλογα κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων.[19]
Αυτό ισοδυναμεί με την πυρηνική επιλογή στον εμπορικό πόλεμο — και αναδεικνύει την παράλογη κατάσταση της ύστερης καπιταλιστικής εμπορευματικής παραγωγής, η οποία εξάγει τα παραγωγικά της πλεονάσματα στις ΗΠΑ, χώρα που συνεχίζει να δανείζεται στο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα — το δολάριο — το μέτρο της αξίας όλων των εμπορευμάτων.
[1] https://www.bls.gov/opub/btn/volume-9/forty-years-of-falling-manufacturing-employment.htm
[2] https://www.visualcapitalist.com/the-decline-of-u-s-manufacturing-by-sector/
[3] https://www.bea.gov/news/2025/us-international-trade-goods-and-services-december-and-annual-2024
[4] https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/USA/united-states/trade-balance-deficit
[5] https://ustr.gov/countries-regions/china-mongolia-taiwan/peoples-republic-china
[6] https://www.fool.com/research/us-trade-balance/
[7] https://ourworldindata.org/grapher/manufacturing-value-added-to-gdp
[8] https://fred.stlouisfed.org/series/USAPEFANA
[9] https://fred.stlouisfed.org/series/MANEMP
[10] https://fred.stlouisfed.org/series/IPMAN
[11] https://fred.stlouisfed.org/series/OUTMS
[12] https://nam.org/mfgdata/facts-about-manufacturing-expanded/
[13] https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/USA/united-states/manufacturing-output
[14] https://fredblog.stlouisfed.org/2014/12/manufacturing-is-growing-even-when-manufacturing-jobs-are-not/
[15] https://archive.ph/bL8tt#selection-1101.15-1101.47
[16] https://ifr.org/downloads/press2018/2024-SEP-24_IFR_press_release_World_Robotics_2024_-_China.pdf
[17] https://www.asiamanufacturingreview.com/news/china-to-manufacture-half-of-world-s-humanoid-robots-by-2025-nwid-1613.html
[18] https://www.imf.org/en/Blogs/Articles/2024/12/02/persistent-fall-in-private-borrowing-brings-global-debt-down
[19] https://thediplomat.com/2025/05/how-japans-1-1-trillion-in-us-treasuries-became-a-strategic-lever-in-the-new-tariff-war/
Δημοσιεύτηκε στο konicz.info on 05/26/2025